LO CRÉCY OCCITAN Medievalòc.- La batalha de Crécy, amassa amb la d’Agincourt, son estadas classadas per l’istoriografia internacionala coma la mai granda batalha de la Guèrra dels Cent Ans. E aital foguèt descrich pendent decadas, sustot per l’istoriografia anglesa . Totun, i a doas batalhas que se debanèron en Occitània que, pr’amor de la resulta de la batalha e lo nombre de presonièrs e mòrts, foguèron tant o mai decisivas que Crécy: Brageirac e Aubarocha. bit.ly/2OSMsrh

5 MISTÈRIS DE L’EVOLUCION L’evolucion umana es un procès plan complèxe. Fins al ponch que i a fòrça personas uèi que, malgrat tot çò que dison d’escòlas, d’universitats e de mejans de comunicacion, comprenon pas plan tot çò que s’es debanat amb l’evolucion de nòstra espècia. Encara i a de cercaires que pòdon pas respondre a totas las qüestions. Car encara i a questions per resòlver. bit.ly/2BdEGQK

UN SEGOND OBJÈCTE ESTRANH ENTRA AL SISTÈMA SOLAR Apuèi la gigantassa discussion que i aguèt dins la comunautat astronomica en 2017 sus la natura de la cometa Oumuamua (que Sapiéncia ja ne raportèt en aquel moment) ara una còla d’astrològs confirmèt l’arribada al Sistèma Solar d’un segond objècte mobil estranh. L’objècte es estat nomenat 2l/Borisov e es considerat, fins ara, tant estranh coma lo primièr. bit.ly/2OLFhRH

COSSÍ COMPRENE UNA LENGA Assajar de comprene una lenga qu’es pas la lenga mairala es pas aisit. Totun, lo cervèl uman desvolòpa un procès mai que complèx per poder o far. Una nòva recerca lingüistica confirma l’abilitat umana per comprene una autra lenga: es quicòm melhor que quinsevolh computador de la planeta. E es fach pr’amor del contèxt. bit.ly/32gxa3b

LA NAISSENÇA DE BRUJAS Medievalòc.- Pendent los darrièrs sègles de l’Empèri Roman, las vilas perdèron la siá importància. Per una civilizacion coma la romana, que basava la siá estructura al mond urban, aquela crisi accelerèt l’enfonzament de l’empèri dempuèi lo sègle IIIen.
bit.ly/35z8t4q

FAUNA OCCITANA (15): LO SINGLAR Lo singlar o pòrc salvatge (Sus scrofa scrofa) es lo mamifèr mai grand d’Occitània que demenís pas son nombre, maugrat la pression umana, las vilas, l’agricultura e la caça. Considerat coma l’ancessor del pòrc domètge, se considèra qu’uèi lo jorn n’i a fins a quatre còps mai que pendent la decada de 1970. E dins fòrça regions e departaments es vengut un vertadièr problèma environamental, car i a subrepopulacion. bit.ly/2VCRFVr

LA NUMERACION DECIMALA Per faire lei nòstres calculs uèi lo jorn utilisem un sistèma de numeracion dich de posicion decimau, valent a dire format amé dètz simbòles sonats tanben de chifras arabas: 0-1-2-3-4-5-6-7-8-9, e que son dichs arabas perqué son leis arabas que leis an introduchs dins l’Euròpa. La realitat es qu’aquelas chifras son originàrias de l’India. bit.ly/35voate

APRÈS LOS DINOSAURES ARRIBÈRON LAS FORMIGAS L’edat d’aur de las formigas comencèt just après la desaparicion dels dinosaures. E foguèt aital pr’amor que comencèron de cultivar de camparòls coma noiridura. Fins a aquel moment avián “caçat” mas après qu’aguèsson fach aquò, los lors gèns cambièron definitivament. Un estudi scientific o a publicat dins la revista Nature Communications. bit.ly/2ooc0BP

SANT ADALBÈRT, TRE POLONHA E BOÈMIA Medievalòc.- La Boèmia de la decada 970 èra un estat mai dins lo mond crestian, en la frontièra del mond germanic e seguit sonque parcialament per una autre comtat eslau, la dinastia dels Piast en Polonha. Ambedos estats èran vesins de l’empèri germanic e lors interesses politics dependián sustot de la lucha politica demest Saxònia e Baviera. bit.ly/2OB06z2

Vènus aguèt una atmosfèra favorabla a la vida durant 3 miliards d’ans. La planeta Vènus, qu’uèi es un desèrt sens vida amb de temperaturas qu’atenhon los 462°C, foguèt pas totjorn aital. Una còla de cercaires de la NASA trabalhèt pendent de setmanas sus totas las donadas qu’existissián fins ara sus aquela planeta e ne tirèt una conclusion estonanta: Vènus poiriá èsser estada una planeta abitabla durant prèp de 3 miliards d’annadas. bit.ly/315MQ82

ETH TUC MÈS NAUT Eth tuc mès naut dera Val d’Aran ei eth nomentat Tuc de Molières, ena termièra entre aguesta val e Aragon (en aragonés de ditz Cap o Tuca de Mulleres). Damb es sons 3.010 mètres de nautor, ei era montanha mès nauta d’aguesta val occitana. En oèst demore era Vath d’Escaleta e en èst era Val de Barravés (en Ribagorça). Ei ua cresta d’arròca orientada de nòrd a sud e des deth son cim se pòt veir un paisatge susprenent. bit.ly/2LYRvV6

Sapiencia boosted

« L'espace linguistique occitan : 14 millions de personnes réparties sur trois états de l'UE. 10% en serait locuteurs et près de 50% auraient des compétences linguistiques plus ou moins avancées (locuteurs passifs) » :oc: #occitan #occità #occitano

compreni pas que se debana mas que pòdi pas metre d'imatges amb las notícias...es un problèma general ? I don't know what's up with images, I can't load them. Is it general ?

LO DESÈRT DEL SAHARA A ALMENS 4,6 MILIONS D’ANS L’edat del desèrt del Sahara es encara uèi discutida dins la comunautat scientifica. Es lo desèrt caud mai grand de la planeta e mantuns cercaires afirman qu’a fins a 23 milions d’annadas (Miocèn) e d’autres que solament 11.650 (Olocèn). Ara, una còla de geològs trapèt de sabla del Sahara a la Illas Canàrias amb una edat, al mens, de 4,6 milions d’ans. bit.ly/2LYWMMz

Pichona istòria de l’Umanitat (35): Lo Segond Grand Chaple

Tre 1939 lo capitalisme industrial alemand confrontèt encara los poders colonials de França e Granda Bretanha. Los mercats globals estant per la màger part fermats al capitalisme alemand, aquela situacion creava las condicions pels politics nacionalistas que prometián de renovelar la produccion d’acièr, d’armament e de produches quimics, e de brisar las barrièras an aquela. bit.ly/35dQwYS

BOUVINES, 1214 Medievalòc.- L’An 1214 se desvolopèt una batalha que seriá cruciala pel futur de l’estat francés. Per ansin, lo 27 de julhèt se trapavan en Bouvines , Flandra (uèi França), los aliats del Duc d’Aquitània (e rei d’Anglatèrra), Joan I, çò es una gigantassa armada d’alemands, flamencs, olandeses e angleses amb l’armada del rei francés Felip August. La resulta marcariá lo futur d’Occitània dins l’estat francés pendent los sègles venents. bit.ly/2LTo07n

LA REVOLUCION MEIJI Al començament del sègle XIX, Japon èra una societat feudala, amb una economia barrada e basada en l’agricultura e amb una estructura sociala fòrça anciana. La menaça militara aviá obligat al govèrn japonés a dobrir los sieus pòrts a las merças que provenián d’Euròpa e America del Nòrd. Mas i aviá una granda paur. Los japoneses temián que lo sieu país acabèsse en essent conquistat coma l’Índia èra pels britanics o ocupat militarament coma fòrça bit.ly/2AMEDel

LEI MOSASAURES AVIÁN DE SANG CAUD Non es pas una nòva teoria scientifica per amòr que s’es pas encara pogut ren demostrar, mai la publicacion d’un escrich d’una còla de l’Universitat d’Arkansas sus leis autei possibilitats qu’aurián agudas lei mosasaures d’aver lo sang caud a dubèrt un autre còp lo debat dins la comunautat paleontologica. La discussion tòrna a èsser viva. bit.ly/2LLhsHD

GOOGLE A MAI DE 20 ANS Malgrat que la costuma pòsca far pensar que i aja de causas que son estadas totjorn aquí, es pas lo cas de Google, un cercador informatic qu’utilizan de milions de personas sus la planeta de manièra jornadièra. D’efièch, ara farà 21 ans que Google nasquèt. E mai i aja d’alternativas pro bonas, contunha d’èsser lo cercador mai utilizat per la majoritat d’umans del Mond entièr. bit.ly/2Vaul13

LO RASOR D’OCCAM Medievalòc.- L’istòria de la filosofia visquèt de tempses glorioses pendent l’edat medievala. La desseparacion demest la sciéncia e la religion acomencèt en aquela epòca e son mai d’un los noms de filosòfs celèbres que balhèron sa pensada a l’ora de voler melhorar la societat de son temps e, fin finala, l’umanitat. Un d’aqueles foguèt l’anglés Guilhèm d’Occam (1290-1347), que luchèt contra l’autoritat papala de la Glèisa fins la fin. bit.ly/3320ieQ

Show more
Mastodon

Server run by the main developers of the project 🐘 It is not focused on any particular niche interest - everyone is welcome as long as you follow our code of conduct!