L’OCCITÀNIA MEDIEVALA (4) La desseparacion sociala d’Occitània pendent los sègles IX, X e XI es pas sonque un fach a nivèl politic. Tanben se debana a nivèl economic. L’arqueologia de la circulacion de l’argent occitan medieval demòstra que cap poder es pro fort per s’impausar suls autres: cada moneda locala a una zona d’influéncia economica e politica e la region de caduna serà pus o mens espandida segon lo comèrci. bit.ly/2TNSDll

CATALONHA, PROVÍNCIA FRANCESA L’an 1808 l’armada de Napoleon Bonaparte ocupèt la Peninsula Iberica, e una de las tòcas de la conquista foguèt anexar Catalonha coma província dins l’Empèri Francés. Aquela guèrra es coneguda en l’istoriografia ispanica amb lo nom de “Guèrra de l’Independéncia” e a l’istoriografia catalana coma “Guèrra del Francés”. L’òrdre annexion foguèt publicada lo jorn 12 de Genièr de 1812 e la província de Catalonha èra devesida en quatre departaments bit.ly/3ylLcRs

MIL USATGES PEL BÒSC A l’Edat Medievala, lo bòsc èra lo païsatge omnipresent qu’espepissava quina persona que siá. d’espandidas forestalas gigantassas, e lo terren ocupat per l’òme, de populacion o agrari, èra solament una excepcion. Mas quina relacion aviá l’òme medieval amb lo bòsc? bit.ly/3rJmVlS

DE GÈNS NEANDERTALIANS
Ara que sabèm melhor que nòstra espècia a sonque fins a un 7% de gèns pròpris e que totes los autres gèns provenon d’autras espècias d’ominids, los estudiar poiriá fòrça ajudar a saber melhor cossí agisson e quins benfaches ne podèm obténer, o pas. E los europèus sèm una de las populacions actualas qu’an mai de gèns neandertalians a respècte d’autres luòcs de la planeta. bit.ly/3ye7kwY

ERA REPUBLICA DETH RIF En 1921, ara hè 100 annades, neishec un nau país african dera luta contra eth domeni coloniau espanhòu de Marròc: era Republica deth Rif. Atau, aquera republica confederau berbèr creèc lèu un nau caplòc entath país, un govèrn e moneda pròpria. Totun, er atac des armades francesa e espanhòla e aguesta darrèra damb atacs quimics (çò que siguec un crim contra era umanitat) provoquèc era rendicion e era fin d’aqueth estat african berbèr en 1926. bit.ly/3779C5a

LO GRAND CHÒT Lo grand chòt, tanben conegut coma Grand Duc d’Euròpa (Bubo bubo), es un aucèl de la familha dels estringifòrmes. Es un aucèl nuechenc plan grand e tanplan plan popular demest los aimants dels aucèls e òm pòt lo trapar plan en Euròpa mas tanben en Africa e Asia. bit.ly/3712De1

L’ESTRÈS PROVÒCA DE CABÈL GRIS Un nòu estudi fach per l’Universitat de Columbia analizèt las causas que pòdon provocar de cabèls grises als umans. E malgrat que fins ara òm aviá dich que sonque podián venir grises se los cabèls naissián aital, l’estrès foguèt soslinhat coma una de las causas per provocar aquela color en de cabèls d’autra color. A mai, los cercaires descobriguèron que, sens d’estrès, la color originala pòt tornar. bit.ly/3rNGfhT

L’ANGLÉS MEDIEVAL (e 2) L’evolucion de l’anglés medieval foguèt tan longa que, d’efièch, encara tornariá a cambiar plan pendent la fin de la quita edat medievala. Sonque podèm parlar d’anglés modèrn (e encara lo mai antic) dempuèi lo sègle XVI, un tipe d’anglés que los parlaires d’anglés de la nòstra epòca pòdon començar a comprene d’un biais mai que parcial. Per ansin, òm estima que la fin de l’anglés medieval, aumens lingüisticament, vendriá aperaquí l’an 1500. bit.ly/3BzCCAB

LO DESASTRE D’ANNUAL Malgrat qu’es brica comun, la desfacha que l’armada espanhòla patiguèt en Annual, al Marròc, ara fa cent ans, en 1921, entraïnariá tras qu’importants evenements politics dins l’estat espanhòl, que provocarián, primièr, un còp d’estat militar, e puèi, l’arribada de la república en aquel estat mediterranèu. Per ansin, òm pòt remembrar la desfacha de l’armada espanhòla davant l’ataca dels berbèrs del Rif pendent la Guèrra del Rif, que demorariá bit.ly/2VcrQQ0

UNA TECNOLOGIA QUE LEGÍS LA PENSADA Es estada creada una nòva tecnologia que legís plan la pensada umana e que la pòt tresmudar en escritura. Aquesta tecnologia legís pas exactament la ment de la persona mas basta de far l’esfòrç de voler dire qualque mot per transformar aquela pensada o aquel son indistint en una paraula escricha. La tecnologia es estada desvolopada per de cercaires de l’Universitat de Santat e Sciéncia d’Oregon. bit.ly/36RLeEz

LA MASSACRE DE BESIÈRS (1209) Una de las tragèdias mai sanguinàrias de l’Edat Mejana europèa succediguèt lo 22 de Julhet de 1209 a la vila de Besièrs, pendent la Crosada contra los Catars. Après la casuda de Montpelhièr lo 20 de Julhet, après d’una granda resisténcia e l’execucion tanben de cresents, Ramon Rogièr volguèt dialogar amb los caps de la Crosada per arrestar la massacre, mas foguèt pas recebut e li calguèt fugir per paur a èsser capturat amb los cinc cavalièrs bit.ly/3kIClVY

ERA MASSACRE DE PARÍS Era massacre de París se passèc hè solament 60 annades, en 1961, en caplòc der estat francés. Totun, e pendent annades eth govèrn francés neguèc era chifra de mòrts que i auec aqueth 17 d’octobre de 1961 en còr d’Euròpa. Aguest episòdi istoric, aué coneishut com era Massacre de París de 1961, siguec eth resultat des protèstes deth pòble francés contra era guèrra d’Argeria (començada en 1954) e que demorarie encara enquia 1962. bit.ly/2W5yxno

LO CROCODIL MARIN Lo crocodil marin, tanben conegut amb lo nom de crocodil d’aiga doça, es lo màger reptil de la planeta. Es una espècia qua’aperten a la familha dels Crocodylidae, e abita en d’airals amb de paluns dempuèi lo nòrd australian fins al sud-èst d’Asia. Lo mascle es plan màger que la femèla. bit.ly/3wR3jNy

Un cambiament climatic mai grèu encara. L’èst d’Alemanha, Belgica, Olanda e Luxemborg visquèron la setmana passada de grèus episòdis d’inondacions pr’amor de la creissença del nivèl d’aiga dels fluvis aprés de pluèjas tarriblas. I aguèt mai de 160 mòrts e pus de 1000 desapareguts. A l’ora d’ara l’armada e la policia alemanda sona encara a mand de los cercar e sauvar, se encara son vius. bit.ly/2Tl57R4

L’ANGLÉS MEDIEVAL La lenga anglesa medievala, plan diferenta d’autras lengas medievalas romanicas europèas medievalas coma lo francés, patiguèt dempuèi la sieuna naissença (aperaquí lo sègle V) una evolucion tras que complèxa. Foguèt la lenga parlada en çò qu’uèi es Anglatèrra mas tanben lo sud d’Escòcia e òm pòt considerar una primièra etapa (tanplan coneguda coma anglés ancian) que demorariá fins a l’envasion normanda de l’an 1066, bit.ly/3hNQ2kt

OCCITÀNIA: UNA PROVÍNCIA? A començament de 2016 nasquèron las nòvas tretze províncias francesas que cambiavan la mapa interiora de França. Èra un cambiament fòrça significatiu, car vint-e-doas províncias o regions tradicionalas se redusiguèron a solament tretze. Qualqu’unes províncias contunhavan amb las siás frontièras, coma Corsega, Bretanha o l’Île-de-France, mas la majoritat èran agropadas amb d’autras províncias vesinas. bit.ly/3riYPOu

MAI RISC DE MÒRT PELS SUBREVIVENTS DE COVID-19 Un nòu estudi analizèt quin èra lo risc de mòrt entre subrevivents de COVID-19 (tanben aqueles qu’aguèron pas de besonh èsser espitalizats mas que tanplan la patiguèron) e confirmèt que lo risc de patir puèi de malautiás plan grèvas e arribar a morir es plan naut. Per ansin, la pandemia poiriá provocar los proplèus ans mai mòrts encara dins la populacion mondiala. bit.ly/3rd77r3

LA SENHORA D’OLANDA La desconeissença de fòrça biografias medievalas contunha encara, uèi, lo jorn, d’èsser pro importanta. En de païses coma los Païses Basses, i a tanben un dels noms pus importants de l’epòca medievala, malgrat la pauca informacion istorica que i a sus ela; Petronila de Lorrena (1182-1144). bit.ly/3rcyvFI

ERA RESISTÉNCIA FRANCESA EN INDOCHINA Ara hè 70 annades auec lòc un des episòdis militars mès sanguinaris dera guèrra entre er estat francés e eth pòble vietnamita pendent era Guèrra d’Indochina (1946-1954); Vinh Yen. Era batalha auec com protagonistes es soldats dera Union francesa e es deth Viet Minh. Mès maugrat es esfòrci des vietnamites, eth generau francés Jean de Lattre de Tassigny auec ua victòria decisiua, que provocarie dues annades mès de guèrra, bit.ly/2UcgnQ3

L’OLCINIA Andres López.- La granda diversitat de fauna de la planeta aufrís tanben d’animals que pòdon s’amagar e plan dins l’environament ont demòran d’un biais brica comun. L’insècte nomenat Olcinia es un dels grilhs (tanplan coneguts coma galhons) mai estonants de la planeta. bit.ly/3hCgtJZ

Show older
Mastodon

Server run by the main developers of the project 🐘 It is not focused on any particular niche interest - everyone is welcome as long as you follow our code of conduct!